Trong ngành xây dựng, quy định làm việc trên cao là “kim chỉ nam” bắt buộc nhằm bảo vệ tính mạng người lao động. Theo tiêu chuẩn, mọi thao tác thực hiện ở vị trí cách mặt đất hoặc mặt bằng chuẩn từ 2 mét trở lên đều được xếp vào nhóm công việc có rủi ro ngã cao nghiêm trọng.
Tuy nhiên, việc nắm bắt và áp dụng hệ thống văn bản pháp luật, tiêu chuẩn giàn giáo hay yêu cầu bảo hộ thường gây khó khăn cho nhiều nhà thầu. Với bề dày chuyên môn trong lĩnh vực cơ khí xây dựng, KTXD Thiên Phú sẽ bóc tách chi tiết các quy chuẩn này.
1. Các quy định pháp luật về làm việc trên cao trong xây dựng
Để quản trị rủi ro hiệu quả, ban chỉ huy công trường cần nắm rõ cơ sở pháp lý và phân định rạch ròi trách nhiệm của từng chủ thể tham gia.
1.1 Hệ thống văn bản pháp luật liên quan
Hoạt động thi công trên cao chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của các văn bản cấp nhà nước và bộ ngành.
- Luật an toàn, vệ sinh lao động 2015: Khung pháp lý cao nhất quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động cũng như người lao động. Yêu cầu bắt buộc phải cung cấp đầy đủ thiết bị bảo hộ (PPE) và môi trường làm việc an toàn.
- QCVN 18:2021/BXD: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về An toàn trong thi công xây dựng. Đây là tài liệu cốt lõi quy định chi tiết kích thước lan can, độ rộng sàn công tác và các biện pháp chống ngã cao.
- Các tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan khác: Bao gồm TCVN 4252:2012 (Thiết kế giàn giáo), TCVN 5308:1991 (Quy phạm kỹ thuật an toàn trong xây dựng).
1.2 Trách nhiệm của chủ đầu tư và nhà thầu
Nhà thầu không thể đùn đẩy trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Pháp luật quy định rõ:
- Đánh giá rủi ro: Phải tổ chức khảo sát hiện trường, nhận diện các mối nguy hiểm (đường dây điện hở, nền đất yếu, thời tiết xấu) trước khi lập phương án thi công.
- Lập biện pháp thi công an toàn: Mọi công tác lắp dựng, tháo dỡ giàn giáo hoặc làm việc trên mái đều phải có bản vẽ biện pháp được kỹ sư ký duyệt.
- Tổ chức huấn luyện an toàn lao động: Đảm bảo 100% công nhân tham gia thi công trên cao đều được huấn luyện và cấp chứng chỉ nhóm 3.
1.3 Trách nhiệm của người lao động
An toàn bắt đầu từ ý thức của chính người trực tiếp thi công.
- Tuân thủ quy trình làm việc: Không tự ý tháo dỡ thanh giằng giàn giáo, không leo trèo ngoài khu vực cầu thang quy định.
- Sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ: Mặc quần áo gọn gàng, luôn móc dây đai an toàn vào điểm neo chịu lực khi làm việc tại vị trí không có lan can.
- Báo cáo nguy cơ mất an toàn: Có quyền từ chối làm việc và báo ngay cho giám sát nếu phát hiện giàn giáo rung lắc, mâm giáo nứt gãy hoặc thời tiết giông lốc.
2. Điều kiện để người lao động được làm việc trên cao
Không phải ai cũng đủ tiêu chuẩn để leo lên các tầng giáo. Yêu cầu sàng lọc nhân sự là bước phòng vệ đầu tiên và quan trọng nhất.
2.1 Yêu cầu về độ tuổi và sức khỏe
Làm việc ở độ cao lớn đòi hỏi thể trạng cực kỳ ổn định.
- Điều kiện sức khỏe: Nam/Nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Thể trạng tốt, thị lực và thính lực đạt yêu cầu, không sợ độ cao.
- Khám sức khỏe định kỳ: Phải có giấy chứng nhận đủ sức khỏe làm việc trên cao do cơ sở y tế cấp huyện trở lên cấp. Sổ khám sức khỏe phải được lưu trữ tại công trường và cập nhật định kỳ 6 tháng/lần.
2.2 Yêu cầu về đào tạo và huấn luyện
Tay nghề thao tác là chưa đủ, công nhân phải có tư duy nhận diện rủi ro.
- Huấn luyện an toàn lao động: Tham gia khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật đu dây, cách sử dụng đai an toàn toàn thân, cách sơ cấp cứu khi bị ngã.
- Chứng nhận, hồ sơ đào tạo: Bắt buộc sở hữu Thẻ an toàn lao động Nhóm 3 (dành cho công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn) còn hiệu lực.
2.3 Những trường hợp không được làm việc trên cao
Phải tuyệt đối cách ly các đối tượng sau khỏi khu vực mép sàn, giàn giáo:
- Người mắc bệnh lý nền: Có tiền sử bệnh tim mạch, huyết áp không ổn định, động kinh, rối loạn tiền đình hoặc các bệnh về thần kinh.
- Thể trạng không đảm bảo: Phụ nữ có thai, người đang ốm đau, mệt mỏi hoặc suy nhược cơ thể.
- Sử dụng chất kích thích: Nghiêm cấm hoàn toàn người lao động có biểu hiện say xỉn, sử dụng rượu bia, ma túy trước hoặc trong ca làm việc.
3. Trang bị bảo hộ bắt buộc khi làm việc trên cao
Thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) là lớp giáp bảo vệ cuối cùng nếu chẳng may xảy ra trượt ngã.
Theo tiêu chuẩn HSE hiện hành, mỗi công nhân khi rời khỏi mặt đất phải trang bị đầy đủ:
- Dây đai an toàn: Bắt buộc dùng loại toàn thân có 2 móc lớn và bộ phận giảm sốc. Móc an toàn phải được cài vào cấu kiện vững chắc cao hơn thắt lưng. Tuyệt đối không dùng đai thắt lưng đơn giản.
- Mũ bảo hộ công trường: Phải làm từ vật liệu nhựa ABS chịu lực tốt, đặc biệt bắt buộc phải cài quai cằm ôm sát để mũ không rớt khi cúi xuống.
- Giày bảo hộ: Có đế cao su dập rãnh sâu chống trơn trượt trên mâm giáo ướt, mũi lót thép chống va đập.
- Găng tay & kính: Tùy thuộc vào đặc thù công việc (hàn xì, cắt thép, bưng bê) để trang bị loại găng tay và kính chống lóa phù hợp.
4. Quy định an toàn đối với giàn giáo và sàn công tác
Giàn giáo là “mặt đất thứ hai” của công nhân. Hệ thống này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về khả năng chịu tải và kết cấu bao che.
4.1 Yêu cầu đối với giàn giáo
Một hệ giàn giáo thiếu tính ổn định là quả bom nổ chậm tại dự án.
- Khả năng chịu tải: Thiết kế phải chịu được tải trọng bản thân và tải trọng công tác (trọng lượng người, vật tư) kết hợp. Phải có hệ neo tường vững chắc để chống lật.
- Kiểm tra trước khi sử dụng: Phải được cán bộ HSE nghiệm thu và treo thẻ xanh trước khi cho phép công nhân leo lên. Kiểm tra lại ngay sau mưa bão.
4.2 Quy định về lan can bảo vệ
Đây là rào cản vật lý ngăn chặn công nhân rơi tự do ra khỏi biên sàn.
| Hạng mục cấu kiện | Yêu cầu kích thước / Kỹ thuật | Mục đích |
| Lan can chính (Tay vịn) | Cao từ 1 mét đến 1.15 mét tính từ mặt sàn. | Chống ngã cho người lao động. |
| Thanh chắn giữa | Bố trí ở khoảng giữa mặt sàn và tay vịn trên cùng. | Ngăn người trượt qua khoảng trống. |
| Ván chặn chân (Toe board) | Cao tối thiểu 15cm, đặt sát mặt sàn thao tác. | Ngăn dụng cụ, vật liệu rơi xuống dưới. |
| Khả năng chịu lực | Chịu được lực tác động ngang tối thiểu 100 kg. | Đảm bảo không gãy khi có người tỳ tựa. |
4.3 Sàn thao tác làm việc trên cao
Sàn thao tác (hay mâm giàn giáo) phải tạo ra bề mặt di chuyển an toàn tuyệt đối.
- Độ rộng tối thiểu: Sàn công tác phải rộng ít nhất 0.6 mét để công nhân có thể đứng vững và đặt dụng cụ.
- Khả năng chống trượt: Bề mặt mâm giáo bằng thép phải có vân dập nổi. Các tấm ván hoặc mâm giáo phải được khóa chặt vào khung bằng chốt nêm an toàn, khe hở giữa hai mâm không được lớn hơn 1 cm.
5. Quy định an toàn khi thi công trên mái và mép công trình
Mái nhà và mép sàn luôn là những “điểm mù” rủi ro cao nhất, đòi hỏi sự kiểm soát gắt gao.
5.1 Làm việc trên mái dốc
Mái ngói, mái tôn công nghiệp có độ dốc lớn rất dễ gây trượt ngã, đặc biệt khi trời có sương mù hoặc mưa nhẹ.
Pháp luật quy định phải lắp đặt hệ thống dây cứu sinh căng dọc theo đỉnh mái. Công nhân bắt buộc phải sử dụng khóa trượt chống rơi móc từ đai an toàn vào dây Lifeline trong suốt quá trình lợp mái. Bố trí ván lót đi lại trên bề mặt tôn mỏng để tránh sập mái.
5.2 Làm việc gần mép sàn, mép mái
Các hố thang máy, giếng trời hoặc mép ban công chưa xây tường bao che là cạm bẫy tử thần.
Tại khu vực này, nhà thầu phải lắp đặt lan can cứng bằng thép tuýp. Nếu chưa thể lắp lan can, khu vực đó phải được giăng lưới chống rơi, đặt biển cảnh báo phản quang và cấm công nhân không có nhiệm vụ lại gần khoảng cách 2 mét.
5.3 Biện pháp chống ngã cao
- Ưu tiên dùng xe nâng người thay vì bắc giáo chênh vênh nếu mặt bằng cho phép.
- Lắp đặt hệ thống lưới chống rơi 2 lớp (lưới cước và lưới dù) ở khoảng không gian trống dưới khu vực làm việc.
6. Các biện pháp phòng ngừa tai nạn khi làm việc trên cao
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Quản trị rủi ro chủ động là phương châm của mọi tổng thầu lớn.
Để hạn chế tối đa tai nạn, cần thực hiện đồng bộ:
- Toolbox Meeting hàng ngày: Dành 15 phút đầu ca để nhắc nhở quy định, phân tích mối nguy cụ thể của ngày hôm đó (ví dụ: hôm nay tháo dỡ cốp pha, cẩn thận vấp đinh).
- Kiểm tra thời tiết: Ngừng ngay mọi công việc trên giàn giáo hoặc cần trục tháp khi có mưa giông, sấm sét hoặc sức gió từ cấp 5 trở lên.
- Hạn chế thi công đồng thời: Tuyệt đối không bố trí hai tổ đội làm việc ở hai cao độ thẳng đứng cùng một lúc nếu không có sàn che chắn vật tư rơi rớt kiên cố ở giữa.
7. Những lỗi vi phạm thường gặp khi làm việc trên cao
Sự chủ quan và tâm lý “làm nhanh cho xong” là thủ phạm chính của những hành vi vi phạm chết người.
Các lỗi điển hình thường bị tư vấn giám sát lập biên bản đình chỉ bao gồm:
- Đeo dây đai an toàn nhưng không móc vào điểm neo chịu lực, hoặc neo vào các kết cấu yếu như ống nhựa, thanh sắt mỏng.
- Công nhân tự ý dùng gạch, xô chậu hay thùng sơn xếp lên nhau để kê cao chỗ đứng thay vì yêu cầu nâng mâm giáo.
- Tháo gỡ lan can bảo vệ hoặc ván chặn chân để thuận tiện chuyển vật tư lên xuống nhưng quên lắp lại.
- Thiếu hệ thống chiếu sáng khi phải làm việc tăng ca vào ban đêm.
Chấp hành quy định làm việc trên cao không phải là đối phó với thanh tra, mà là bảo vệ chính sinh mạng và hạnh phúc của mỗi gia đình.
Một công trường hiện đại là nơi mọi quy chuẩn kỹ thuật, từ chất lượng giàn giáo đến chứng chỉ hành nghề, được vận hành trơn tru và minh bạch. Bằng việc thực hiện nghiêm túc QCVN 18:2021/BXD, các nhà thầu không chỉ triệt tiêu rủi ro pháp lý mà còn nâng tầm uy tín doanh nghiệp. Hãy biến an toàn trở thành thói quen không thể thỏa hiệp!
Nếu bạn đang cần tư vấn biện pháp lắp dựng giàn giáo chuyên nghiệp hoặc tìm kiếm đối tác cung cấp thiết bị đạt chuẩn quy định làm việc trên cao, hãy liên hệ ngay với KTXD Thiên Phú.
CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ_KỸ THUẬT XÂY DỰNG THIÊN PHÚ
🔹Hotline: 0913119719
🔹Địa chỉ: 90/2H Ấp Mới 1, Xã Hóc Môn, TPHCM
🔹Email: lapdunggiangiao@gmail.com
🔹Website: https://lapdunggiangiao.com/
